Vlierbes (Sambucus nigra): Een antioxidant met gezondheidsvoordelen

Laatst bijgewerkt op 3 september 2025

De vlierbes, elderberry of Sambucus Nigra komt over de hele wereld voor. Hij is familie van het muskuskruid en hij bloeit overal. De plant past zich aan in alle omstandigheden en wordt geoogst van september tot eind oktober.

In de zwarte besjes zitten pitten waardoor deze behoren tot de steenvruchten. De vlierbessen groeien in schermen, kleine trosjes die enorm veel besjes bevatten. Het gebruik van vlierbessen en het planten van een vlierstruik is al eeuwen oud.

Vlierbes door de eeuwen heen

De vlierbes geniet al sinds het begin der tijden een hoog aanzien. Men kon zelfs pitten van de vlierbessen terugvinden uit het stenen tijdperk. Doordat deze op bepaalde plaatsen in grote hoeveelheden voorkwamen, wist men dat vlierbessen als voedingsmiddel gediend hebben.

De vlier werd door de Germaanse volkeren beschouwd als een heilige struik die gewijd werd aan de god Thor. Deze moest bescherming geven tegen heksen en boze geesten. Ook de Kelten beschouwden de vlier als beschermingsmiddel tegen kwade geesten uit de onderwereld.

De medicinale werking van de vlierbes werd al vijf eeuwen v.C. beschreven door bekende geleerden. Hippocrates, de vader van de geneeskunde, beschreef de vlierbes als een middel om oedemen te verdrijven. Zelfs onze ouders gebruikten vlierbessiroop traditioneel omdat het kan helpen bij verkoudheid en aangenaam is bij hoest.*

Voedingsstoffen en bestanddelen van vlierbessen

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de geneeskrachtige werking van de vlier afkomstig is van de verschillende voedingsstoffen die aanwezig zijn in deze donkerpaarse bessen. Deze voedingsstoffen zijn tannines, aminozuren, carotenoïden, bio-flavonoïden, rutine, en vitamines A, B en C.

Vlierbessen zijn van nature rijk aan de antioxidanten anthocyanen en flavonoïden*. Antioxidanten helpen cellen en weefsels te beschermen tegen oxidatieve stress.*

Een van de grootste voordelen van vlierbessen zijn hun ondersteunende rol voor het afweersysteem in het lichaam*. Verder bevatten de besjes een mooie portie van de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid vezels.

Gezondheidsvoordelen van vlierbessen

1. Vlierbes en de luchtwegen

De vlierbes is dan ook een geschikt product om veel voorkomende aandoeningen zoals verkoudheid, griep, een verstopte neus, luchtwegaandoeningen en gistinfecties mee te behandelen. Vlierbes (Sambucus nigra) is onderzocht in relatie tot griepvirussen. De uitkomsten zijn veelbelovend, maar niet bedoeld als behandelclaim. Vlierbes wordt traditioneel gebruikt bij verkoudheid en is aangenaam bij hoest of heesheid*.

2. Vlierbes als antioxidant

De bio-flavonoïden in deze vlierbes zijn anthocyanen die helpen om celbeschadiging veroorzaakt door slechte voeding, milieuvervuiling en stress tegen te gaan. Vlierbessen bevatten van nature anthocyanen en flavonoïden (antioxidanten). Antioxidanten helpen cellen en weefsels te beschermen tegen oxidatieve schade*.

3. Vlierbes als vochtafdrijvend middel

Een diureticum is een stof die de urineproductie bevordert. Artsen schrijven diuretica voor wanneer het lichaam te veel vocht vasthoudt, wat een veel voorkomend probleem is bij oudere volwassenen. Vlierbes wordt traditioneel gebruikt ter ondersteuning van de uitscheidingsfunctie van de nieren en ondersteunt het zweten*.

Het gebruik van de vlierbes

De bessen zijn behoorlijk wrang en moeten gekookt worden om gegeten te worden. De bloemen hebben een delicaat aroma en kunnen rauw of gekookt worden gegeten.

De bessen kunnen tevens gebruikt worden in de vorm van vlierbessap. Vlierbessensap wordt culinair gebruikt en levert van nature aanwezige bioactieve stoffen en vezels; er worden geen gezondheidsclaims aan verbonden. Toch kan men het sap slechts in kleine hoeveelheden drinken omdat het diarree kan geven. Vlierbesextracten kunnen ook in tabletten of capsules gekocht worden die hoge dosissen anthocyaan bevatten.

Ongekookte bessen kunnen niet gebruikt worden omdat ze giftige stoffen bevatten die misselijkheid en braken kunnen veroorzaken. Ook moet je de rode vlierbessen vermijden. Verder kan je vlierbessen maar beter vermijden als je medicatie neemt tegen auto-immuunziekten.^[1]